Ik dacht dat we ons nest hoog in de bomen
konden bouwen.
Weg konden vliegen als vogels
naar de bergen.
Geïnspireerd op ware gebeurtenissen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog moest elke Oostenrijkse soldaat die opgeroepen werd
trouw zweren aan Hitler.
SANKT RADEGUND, OOSTENRIJK 1939
Aardappels. -Aardappels.
We hebben er al zoveel.
Herinner je je de dag waarop we elkaar ontmoetten?
Je was net zo verlegen als nu.
Ik herinner me alles.
De motorfiets.
Mijn mooiste jurk.
Je keek naar me
en ik wist het.
Hoe eenvoudig was het leven toen.
Het leek alsof onze vallei gespaard bleef van problemen.
We leefden boven de wolken.
Mijn zus kwam bij ons wonen.
Hij vindt je leuk.
We hadden ons huis.
Je moeder.
Ons gezin.
Ons dorp.
Radegund.
MILITAIRE BASIS ENNS, 1940
Lieve Fani,
hartelijke groeten van je Franz. Ik ben in opleiding.
De week
verloopt vlot.
's Ochtends een rit op de motorfiets.
Dat doe ik graag.
Hallo, bergen.
Ik zou je graag weer horen zingen.
Hallo, zon.
Ik kijk ernaar uit je weer te zien.
Ik heb een kerel ontmoet.
Hij heet Waldland.
Hoe doe je dat?
Na twee maanden training...
Hij is oprecht.
Ik wou dat ik een muis in het korenveld was
Altijd vrolijk.
Dan zou ik daar zijn in de...
Soms wou ik
Dat ik een vogel was...
Lieve echtgenoot,
Frankrijk heeft gecapituleerd.
Ze sturen landbouwers naar huis,
voorlopig althans.
Is dat waar?
Mijn zus is eenzaam.
Had ze maar iemand zoals jij.
We kunnen je hulp gebruiken.
Om het kalf te temmen.
De oogst nadert.
We hebben het onkruid verbrand.
Ik heb biggen gekocht van Mossbauer.
Vier weken oud.
Hartelijke groeten.
Je liefhebbende echtgenote,
Fani.
Lieve echtgenote,
wat is er met ons land gebeurd?
Met het land dat we liefhebben?
Waar zijn de kinderen?
Binnen.
Papa komt eraan.
Resie.
Wat is er?
Ik word opgeroepen.
We dachten dat er vrede zou zijn,
maar deze oorlog gaat maar door.
Ik weet niet waarom.
Geloof je in datgene waar we voor vechten?
Niet echt.
Hij deed wat hij moest doen.
Hij zag zijn land niet graag ten onder gaan.
Voor zijn komst verkeerde alles in een staat van verval.
Babylon.
We aanbaden vreemde goden.
Je bent dronken.
Nee.
Ik ben je vriend niet. Ik ben je burgemeester.
En nu zeggen ze ons
dat we die andere rassen moeten sparen.
Ontaard.
Zo verachtelijk dat ze zichzelf niet langer kunnen minachten.
Ze bedekken de grond met zout.
In plaats van een wereld, is er een warenhuis.
Vreemdelingen overspoelen onze straten.
Immigranten die niet geven
om ons verleden, alleen om wat ze kunnen pakken.
Dat gebeurt er als er een wereld sterft.
Mensen overleven.
Maar hun leven is voorbij.
Hun leven is voorbij.
Hun reden om te leven.
Het masker is afgezet.
Ik vrees voor mijn familie.
Moeder is oud.
Ja.
Ik hoop dat ze snel sterft.
Herkennen ze het kwaad niet?
We zijn eraan gewend.
Misdaad.
Geen schaamtegevoel.
Wees voorzichtig.
Eerwaarde, als ze me oproepen, kan ik niet dienen.
We doden onschuldigen.
We vallen andere landen binnen.
We beroven de zwakken.
De priesters noemen ze helden, heiligen zelfs.
De soldaten die dit doen.
Misschien zijn de anderen de helden,
zij die het opnemen tegen de indringers.
Heb je dit aan iemand verteld?
Aan je vrouw? -Nee.
Je familie?
Moet je niet
aan de gevolgen van je daden denken?
Voor hen?
Je wordt zo goed als zeker doodgeschoten.
Ja.
Je offer
komt niemand ten goede.
Ik zal met de bisschop over je zaak spreken.
Hij is verstandiger dan ik.
Bedankt.
De laatste weken gedraag je je anders.
Wat is er?
Goedemorgen.
We zamelen geld in voor de oorlogsinspanningen.
Oké.
Het spijt me...
Zoals ik al zei, ik heb niets.
Ik...
Alstublieft...
Nee.
Ik wens u allen een fijne dag.
Je weigerde een bijdrage te leveren
voor de veteranen?
Hun families?
Je weigerde ook
de gezinstoelage te aanvaarden
en andere subsidies van de staat.
Waarom?
Franz, vertel het me.
Een beetje humor.
Ja.
Jij bent de enige die geweigerd heeft.
Alsjeblieft.
Bedankt.
We moeten sterk zijn.
Volharden.
De les van de hoefsmid leren.
Hoe hard de hamer ook neerslaat,
het aambeeld kan niet,
en hoeft niet, terug te slaan.
Het aambeeld is sterker dan de hamer.
Datgene wat gesmeed wordt op het aambeeld
neemt de vorm aan
van zowel de hamer als het aambeeld.
Ga zitten.
Excellentie.
Dank u dat u me wilt ontvangen.
Als God ons een vrije wil geeft,
zijn we verantwoordelijk voor wat we doen,
voor wat we niet doen,
nietwaar?
Als onze leiders
niet goed zijn.
Als ze slecht zijn,
wat moet men dan doen?
Ik wil mijn leven redden,
maar niet door te liegen.
U hebt een plicht jegens het vaderland.
Dat zegt de kerk.
Kent u de woorden
van de apostel?
'Laat elke man onderworpen zijn
aan de macht die over hem wordt geplaatst.'
Hoort u die klokken?
Ze worden gesmolten.
Om kogels te maken.
Hij vreesde dat ik een spion was.
Ze durven zich niet te uiten.
Uit vrees dat zij de volgende zijn.
We kunnen het de bisschop niet kwalijk nemen.
Hij hoopte
dat het regime zich toleranter zou opstellen ten opzichte van de Kerk.
Maar nu worden priesters
naar concentratiekampen gestuurd.
Processies zijn verboden.
We hebben niets te zeggen.
Wat kunnen we doen?
Wij,
de gewone mensen.
Geef me een stuk steenkool.
Steenkool?
Eentje maar.
Eén? -Ja.
Bedankt.
Ik schilder de tomben van de profeten.
Ik help mensen omhoog te kijken en te dromen.
Ze kijken omhoog en denken
dat ze, als ze ten tijde van Christus hadden geleefd,
het niet hadden gedaan.
Ze hadden de mensen die ze nu bewonderen gedood.
Ik schilder het leed, maar zelf lijd ik niet.
Ik verdien er mijn brood mee.
We creëren
alleen maar
mededogen.
We creëren...
We creëren bewonderaars.
We creëren geen volgers.
Het leven van Christus is een behoefte.
Je wil er niet aan herinnerd worden.
Om niet te zien wat er met de waarheid gebeurt.
Er komen duistere tijden
wanneer de mensen slimmer worden.
Ze zullen zich niet verzetten tegen de waarheid.
Ze zullen ze gewoon negeren.
Ik schilder hun troostende Christus
met een aureool.
Hoe kan ik tonen
wat ik niet beleefd heb?
Ooit zal ik het misschien durven.
Nu nog niet.
Ooit zal ik
de ware Christus schilderen.
Ze roepen je niet op.
Ze hebben landbouwers nodig.
Hoe gaan de mensen anders eten?
Misschien is de oorlog gauw voorbij.
Slaapt ze? -Ja.
Waarom kijk je zo naar me?
Het is waanzin.
Een schande ten opzichte van zijn familie, zijn dorp.
Wij zijn anders, moeder.
Het spijt me.
Maar ik ben dankbaar dat je me het beste wenst.
Je leven was al moeilijk genoeg.
Zijn moeder kijkt me kil aan, alsof het mijn schuld is.
Ik wil wat jij wil.
Maar ik kan er niet tegen dat hij je laat lijden.
Hij maakt ook een keuze voor jou.
Weet hij wat hij doet?
Vertel het hem.
Trots.
Het is trots.
Dat is het.
Hebben ze iets tegen je gezegd?
Ik zag jullie praten langs de weg.
Ze zeiden
dat hun mannen naar het front zijn getrokken.
Waarom moeten ze vechten
om ons te redden?
Hebben ze je gekwetst
met hun woorden?
Het maakt me niet uit.
Is alles in orde?
Ja.
Je was opstandig.
Je vocht met de politie.
Dat herinner je je vast.
Wie heeft je veranderd?
Je vrouw?
Ik heb begrip voor je.
Ik wil niet dat er iets ergs...
Ik weet het.
Dus...
Help me dan.
Radegund houdt van je.
Jij...
Jij bent een kind van Radegund.
Ik ben je vijand niet.
Ik ben je vriend.
Is dat zo? -Ja.
Je behoort nog steeds toe aan ons volk.
Je kunt je ras
niet verloochenen.
Je bloed.
En je dorp.
En je thuis.
We moeten ons land verdedigen.
Voor zijn komst waren de mensen wanhopig. Vernederd. Geketend.
Wie zullen ze hiervoor verantwoordelijk stellen?
Mij.
Wie zullen ze ondervragen?
Je wordt opgehangen.
Begrijp je wat dat betekent?
Ze gaan je ophangen.
Je familie, je echtgenote, je kinderen hebben dan niemand die hen onderhoudt.
Je moeder zal sterven van verdriet.
Kalmeer.
Raak me niet aan.
Jij bent erger.
Jij bent erger dan zij.
Zij zijn de vijand,
maar jij bent een verrader.
Ik ben in Wenen geweest.
Ik heb gezien wat er gebeurd is.
Verdwaald. -Ze schopten haar in haar gezicht.
Bloedend. -Uit de veilige tent gehaald.
Ze doden de krankzinnigen. Kinderen.
Bij de koning der verschrikkingen. -Ik zag de haat in hun ogen.
We zijn ons ware vaderland vergeten.
Wat zou je vader zeggen?
Wat denk je?
Hij heeft gevochten.
Hij is gestorven. -Ja.
Waarvoor is hij gestorven, denk je?
In de loopgraven, de modder?
Denk erover na.
Ja.
Ik had een droom.
Ik zag een trein.
De locomotief was krachtig en donker,
hij trok de kinderen aan.
Je kon niet zien waar hij naartoe reed,
je zag alleen de velden en de bomen voorbijflitsen.
Ik klamp me vast aan een herinnering.
Van wat ik ooit wist.
Ik kan bij niemand terecht.
Niets dringt mijn ziel binnen.
Wanneer werden onze gebeden niet verhoord?
Als wij trouw zijn aan hem, is hij trouw aan ons.
Dat geloof ik.
We hebben hem.
Dat volstaat.
De wereld stort in.
Er is geen antwoord.
Hem volgen
is waanzin.
Wat ga je doen, Franz?
Ze vragen je trouw te zweren aan de Antichrist.
Ik weet het.
Het is een eerloos leven.
Is dit hier
het einde van de wereld?
Betekent dit de dood
van het licht?
We zijn net als een ademhaling.
Nee. Ze spelen de muziek uit de toon.
Ze doden elkaar.
Een schaduw die verdwijnt.
Verkrachting. Oorlog. Bloed.
Waanzin.
Ik ben opgeroepen.
Verstop je in het bos.
We vluchten.
Naar de bergen.
Heeft een man het recht zich te laten doden?
Voor de waarheid?
Doet hij God daarmee een genoegen?
Hij wil dat we in vrede leven.
Gelukkig zijn.
Onszelf geen leed veroorzaken.
We moeten ons tegen het kwaad verzetten.
Je gaat het doen, hè?
Haar geluk ligt in jouw handen.
Ze had een andere man kunnen kiezen.
We hebben al genoeg problemen.
Je wil niet genoeg voor jezelf, Fani.
Kom hier.
Waarom verzet je je niet tegen hem?
Bied weerstand.
Je weet niet wat ongelukkig zijn is.
Jouw man heeft je nooit in de steek gelaten.
Oké.
Je kunt de wereld niet veranderen.
De wereld is sterker.
Ik heb je nodig.
Ga in een ziekenhuis werken.
Daar is niets mis mee.
Of wel?
Wil je er nog?
Lieve zoon.
Je bent alles wat ik heb.
Je weet hoe het is om zonder vader op te groeien.
Ik weet hoe het is om alleen te zijn.
Meisjes, jullie vader vertrekt.
Op reis.
Een lange reis.
Hij gaat een tijdje weg.
ENNS, 2 MAART 1943
Jägerstätter, Franz.
Sankt Radegund, Oberdonau.
Lieve echtgenote,
je maakt je zorgen om me,
maar mijn last is licht.
Als ik mijn leed vergelijk met dat van anderen,
zie ik dat ik het kleinste kruis draag.
Ze hebben gruwelijke dingen meegemaakt.
Vergeet niet
wat je in betere tijden wist.
Het is lente.
Mijn drie dochters zijn vast blootsvoets bloemen aan het plukken.
Vertel ze waar hun vader is
in plaats van iets te verzinnen.
Het frisse groen van het gras doet een mens goed.
Iemand die vrij is merkt dat misschien niet.
Gisteravond...
Groeten aan moeder, jou,
de meisjes en iedereen.
Tot ziens.
Lieve echtgenoot.
Groeten in het bijzijn van God, die alles weer goed zal maken.
Groeten van je drie meisjes.
Ik mag je alleen over hun goede daden vertellen.
Natuurlijk.
Maar het zal je niet verbazen dat ze ook ongehoorzaam zijn.
Ik moet ze berispen.
Ze eisen voortdurend mijn aandacht.
Rosi vraagt altijd naar je.
Als we naar bed gaan,
zegt ze:
'Doe de deur niet op slot,
zodat papa binnen kan komen.'
Aan tafel zegt ze:
'Bewaar wat voor papa.'
Ze zong een liedje voor jou.
Ze vroeg zich af of je het kon horen.
Rosi wilde vannacht je foto mee naar bed nemen.
Je moest naast haar slapen.
Ik heb gezegd dat je dat zal doen als je terugkeert.
Welterusten.
Warme groeten van je liefhebbende echtgenote,
Fani.
Laat ons maar alleen.
Ga zitten.
Denk je dat je verzet goeddoet?
Dat het iets zal veranderen?
Denk je dat de autoriteiten je kennen?
Dat ze op de hoogte zijn van je protest?
Dat iedereen het zal vernemen?
Niemand weet wat er achter deze muren gebeurt. Niemand.
Wat heeft het voor zin?
Wat maakt het uit of deze oorlog juist of onjuist is?
Je poetst hun schoenen.
Je vult hun zandzakken.
Ben je onschuldig?
Wat is het?
Trots?
Ben je beter dan de rest?
Ben jij alleen verstandig?
Hoe weet je wat goed of slecht is?
Weet jij het beter dan ik?
Heeft de hemel je dat geleerd?
Heb je een stem gehoord?
Er is een verschil tussen het leed dat we niet kunnen vermijden
en het leed dat we kiezen.
Je weet niet meer hoe de wereld eruitziet.
Het licht.
De hemel.
Ik heb deze wereld niet zo gemaakt.
En jij ook niet.
We hebben allemaal bloed aan onze handen.
Niemand is onschuldig.
Overal misdaden, bloedvergieten.
Diegene die deze wereld gemaakt heeft,
heeft het kwaad gemaakt.
Het geweten maakt lafaards van ons allen.
Pas goed op jezelf, mijn vriend.
De Antichrist is slim.
Hij gebruikt de deugden van de mens
om hem te misleiden.
Liefste echtgenote,
ik vertrek om 10.13 uur naar Berlijn.
Maak je geen zorgen om mij.
Bid voor mij.
GEVANGENIS TEGEL, 4 MEI 1943
Kijk naar beneden.
Zit.
Sta op.
Lieve echtgenoot,
je brief van 7 mei is aangekomen.
Hartelijk dank.
Donderdag is de bron opgedroogd.
We hebben regen nodig.
Wat ik vreesde, is gebeurd.
Ik heb niemand gevonden om me te helpen,
behalve Resie.
Strohofer heeft bieten uit ons veld gestolen.
Ik hoor alleen maar jouw stem.
Rosi.
Ik heb de weduwe bezocht.
Maria.
Ze had al twee weken lang met niemand gesproken.
Het nieuwe hooi geeft me hoop.
De geur in de schuur.
De wind.
De tarwe.
De hemel.
Hij geeft ons niet meer dan we aankunnen.
Neem me niet kwalijk, kunt u me...
Jägerstätter.
U moet met de kolonel praten.
Kan ik hem ontmoeten?
Hij heeft het druk.
Telefoneer, maak een afspraak.
Dat heb ik geprobeerd, maar er wordt niet opgenomen.
Dat verbaast me.
Het probleem ligt vast bij u.
Hier werkt de telefoon goed.
Hoe kan ik een afspraak maken?
U schrijft nooit terug.
Het kostte me twee dagen om hier te geraken.
Geliefde echtgenote,
nogmaals warme groeten van je liefdevolle echtgenoot.
Ik schrijf een paar woorden, zoals ze uit mijn hart vloeien.
Ik schrijf ze met gebonden handen,
maar dat blijft beter dan een gebonden wil.
Deze mannen
hebben geen vrienden.
Geen liefdevolle hand die hun hand vasthoudt.
Waarom ben je hier?
Verraad.
Ze hebben verdriet gekend.
Schande.
Ondergang.
Wat is hun hart sterk.
Als je het idee opgeeft om tot elke prijs te overleven,
stroomt er een nieuw licht binnen.
Vroeger had je haast,
je had altijd te weinig tijd.
Nu heb je alles wat je nodig hebt.
Vroeger vergaf je nooit iemand,
beoordeelde je mensen genadeloos.
Nu zie je je eigen zwakte
en dus begrijp je de zwakte van anderen.
Denkt u
dat dit mijn schuld is?
Vroeger was hij anders.
Hij is veranderd toen hij jou leerde kennen.
Lieve kinderen,
ik heb aan jullie gedacht op de zondag van Corpus Christi.
De klokken luiden over de velden.
Ik had jullie graag gezien met jullie bloemenkronen.
Jullie toegewijde vader groet jullie
van heel ver weg.
Lieve echtgenoot,
liefdevolle groeten op deze zondag.
We maken ons allemaal zorgen om je.
Hopelijk gaat alles goed.
De meisjes doen je de groeten.
Loisi zegt dat ze je samen zullen kussen.
In gedachten ben ik altijd bij je.
Ik kan naar Salzburg gaan.
Papa bood aan om me te vergezellen.
Ik word overvallen door angst.
Dat zou niet mogen gebeuren.
Vertrouw op de triomf van het goede.
Een goed man overkomt geen kwaad.
Er valt geen enkele mus dood neer
als God het niet wil.
Het spijt me.
Een vader
houdt van zijn kind.
Een vader
wil dat zijn kind gelukkig is.
Dat het leven haar niet raakt.
En jij,
zo'n goed kind.
Franz ook.
Je kunt beter lijden dan anderen leed aandoen.
Ik ben aangesteld als uw advocaat.
Als ik het goed begrijp, weigert u in de oorlog te vechten.
Maar als u medische dienstverlening doet,
dan werkt u
als verpleger in een ziekenhuis of zoiets.
Dan trekken ze de aanklacht vast in.
Moet ik trouw zweren aan Hitler?
Woorden. Niemand neemt die serieus.
Ik kan het niet doen.
U bent koppig.
Kijk, ik laat dit papier hier achter. Hou het bij.
Teken
en u bent vrij.
Maar ik ben vrij.
Waarom ben ik dan hier?
Dat weet ik niet.
U,
mijn herder.
U laat me liggen in groene weiden.
Aan de rivier van het leven.
U,
mijn kracht.
U toont me de weg.
U,
ons licht.
Duisternis is niet duister voor u.
Breng ons naar uw eeuwige licht.
Naar u.
Het ware
en onfeilbare licht.
Je noemt me je broer.
Vader.
Ik vraag u om hulp.
Mijn rots.
Mijn toevluchtsoord.
Met jou kan ik doen wat ik wil.
Niemand komt het te weten. Niemand geeft erom.
Niemand houdt me tegen.
Wie ziet ons?
Geef me de kracht.
Om u te volgen.
Geest,
leid me.
Toon het me.
Heer,
u doet niets.
Waar bent u?
Waarom hebt u ons geschapen?
Hebben zij die vervolgd worden het koninkrijk der hemelen ontvangen?
Hebben de zachtmoedigen het aardrijk beërfd?
De wijzen misleiden ons.
Bang.
Vroeger was ik net als jij.
Geef het maar toe.
Je God heeft geen medelijden.
Hij heeft ons verlaten. In de steek gelaten.
Zoals hij met jullie Christus deed.
Zijn zoon.
Hoe ver zijn we verwijderd van ons dagelijks brood.
Van verlost te worden van het kwade.
Konden we de komst van zijn koninkrijk maar zien.
De geboorte.
Maar...
Niets.
Nooit.
Waarom zou je je leven voor hen geven?
Probeer weg te lopen. Probeer...
Christus is voor niets gestorven.
Hij is gekomen.
En het was voor niets.
Twintig eeuwen lang hebben we mislukkingen gekend.
We hebben een succesvolle heilige nodig.
Ja.
Niemand wil ons helpen,
dus doen we het wel zelf.
Zus?
Ja.
Kom op.
Oké.
Ja.
Lieve echtgenote,
ik weet niet hoe mijn toekomst er zal uitzien.
Wat hierna komt, is zelden beter.
Dit is het begin van juni.
De mooiste maand.
De natuur merkt het leed van de mensen niet op.
Ik kan hier niet veel zien,
maar ik beeld me in dat het groen mooier is dan in de afgelopen jaren.
Als de zon opkomt
horen we merels luid zingen voor onze ramen.
Ze lijken vrijer te zijn
en vrede en geluk beter te kennen,
ook al kunnen ze niet denken,
dan wij mensen.
Wij zijn gezegend met begrip.
Dat is meer dan ik aan u gaf.
Ik heb een man ontmoet
van tijdens mijn opleiding.
Franz?
Franz.
Kijk jou nou.
Wat doe je? -Je bent een misdadiger.
Hij beurt de andere mannen op.
Het gaat best goed.
Goed, slecht, samen.
Hij vraagt naar onze familie.
Maak je geen zorgen.
Problemen duren één dag.
Ja, eet maar.
Is dat alles wat je hebt? -Ja.
Ken je de Scharfrichter?
De man die je kop afhakt?
Een zeer goed geklede man.
Hij komt en hij heeft
een grote hoed.
Hij heeft een goede smaak.
Hij snijdt je kop af, maar het is een rechte snede,
en voor je het beseft...
gewoon...
Ik vraag me af hoe het voelt.
Misschien is je lichaam oud, je hoofd jong en zie je je hoofd wegvliegen.
En je oude armen
reiken omhoog
naar het hoofd.
Maar ze zijn nog steeds vastgeketend.
En je neemt het jonge hoofd
en zet het terug op je lichaam.
En je opent je ogen
en de kettingen zijn verdwenen.
Maar wat gebeurt er daarna?
Misschien zie je de maan.
Of de sterren.
Weet je, zelfs als het regent,
schijnt de zon.
De zon schijnt op gelijke wijze op goed en kwaad.
Niet alle geketenden zijn schuldig.
Ik wou dat ik een vrouw had.
En een boerderij.
En appelbomen.
En een kersenboom.
En
misschien druiven?
Dan konden we zelf wijn maken.
Witte wijn.
En rode wijn. Een rode wijn voor de winter.
En witte wijn voor de zomer.
We drinken niet te veel.
We bidden. En werken.
Maar soms is een beetje drinken goed.
Soms
gaan we naar de kerk.
En soms niet. Soms
blijven we thuis.
En maken we muziek.
MILITAIRE RECHTBANK VAN HET REICH, JULI 1943
Wat hebt u ter verdediging te zeggen?
We nemen een korte pauze.
Kom binnen.
Alstublieft...
Ga zitten. -Dank u.
Denkt u dat wat u doet
het verloop van de oorlog zal veranderen?
Dat er iemand buiten deze rechtbank van u zal horen?
Er verandert niets.
Alles gaat gewoon door.
Uw handelingen kunnen zelfs het tegenovergestelde gevolg hebben.
Iemand anders zal uw plaats innemen.
Oordeelt u over mij?
Nee.
Ik zeg niet: 'Hij is slecht.' 'Ik heb gelijk.'
Ik weet niet alles.
Een man
kan fouten maken.
En
hij kan geen kant op.
Om zijn leven te zuiveren.
Misschien wil hij teruggaan, maar dat kan hij niet.
Maar...
Ik voel dat ik
niet kan doen
wat ik verkeerd vind.
Hebt u het recht om dit te doen?
Heb ik het recht om dit niet te doen?
Het besluit van dit hof is
de dood.
Vandaag hebben ze het vonnis uitgesproken.
Maar ze moeten het nog
bevestigen.
Onderteken de verklaring in je cel. Dan kom je vrij. Ik los het wel op.
Van zijn advocaat.
Hij is ter dood veroordeeld.
Ik moet naar Berlijn gaan.
Ik ga met je mee.
Franz.
Niemand is hierbij gebaat.
Niemand.
Dit kan de laatste kans zijn om af te zien van dit
zinloze standpunt.
Als je dat doet...
Franz.
Ik vraag het hof onmiddellijk om het vonnis niet uit te voeren,
maar het moet snel gebeuren.
Begrijp je dat?
Nu.
Ik steek mijn nek uit. Ik riskeer mijn carrière,
mijn veiligheid.
De aanklacht wordt vast ingetrokken als je...
als je je mening wijzigt.
Ik smeek het je.
De oorlog loopt misschien ten einde.
Misschien...
Misschien komt er nooit een situatie waarin je moet doen wat je bestrijdt.
Mijn geliefde.
Franz.
Zie je niet wat ons te wachten staat?
Er is niet veel tijd.
God geeft niet om wat je zegt, alleen om wat er in je hart zit.
Leg de eed af en denk wat je wil.
Begrijp je het?
Ik hou van je.
Wat je ook doet.
Wat er ook
gebeurt.
Ik sta naast je.
Altijd.
Doe wat juist is.
Nee. Laat me los.
Je zei:
'Klop.
Er zal opengemaakt worden.
Vraag.
Het zal je gegeven worden.'
Je bent altijd goed geweest voor mij.
En voor mijn zoon.
En ik heb...
Vergeef me.
U.
U houdt meer van hem dan ik.
Spreek hem moed in.
Wijsheid.
Sterkte.
Eerwaarde.
Morgen zal het gebeuren.
Dank u, eerwaarde.
Mijn lieve kinderen,
als moeder deze brief voorleest,
zal jullie vader dood zijn.
Als God het wil, zien we elkaar binnenkort weer.
Liefste echtgenote en moeder,
ik heb je niet kunnen bevrijden van het verdriet
dat je voor mij hebt doorstaan.
En nu,
mijn geliefden,
vergeet me niet in jullie gebeden.
Ik bid voor jullie.
Vanaf de overkant.
Wat moet ik schrijven?
Franz.
Ooit zullen we dit begrijpen.
En er zullen geen mysteries meer zijn. We zullen weten
waarom
we leven.
We zullen samenkomen.
We zullen boomgaarden aanleggen.
Akkers.
We zullen het land terug opbouwen.
Franz.
Ik zal je daar ontmoeten.
In de bergen.
'...het toenemende welzijn in de wereld is afhankelijk van onbekende daden;
en dat het niet zo slecht gaat met jou en mij als vroeger
kan gedeeltelijk toegeschreven worden aan het aantal mensen dat verborgen leefde
en rust in tombes die niet bezocht worden.' - George Eliot
Delen van de brieven tussen Franz en Fani Jägerstätter zijn afkomstig uit
Franz Jägerstätter: Letters and Writings From Prison
EDITED BY ERNA PUTZ (ORBIS BOOKS)
VOOR ALEXANDRA MALICK
Vertaald door: Sofie Marianne Janssen